สาระน่ารู้สุขภาพและการปฐมพยาบาลเบื้องต้น
คู่มือการปฐมพยาบาลและการดูแลสุขภาพสำหรับนักเรียน ครู และบุคลากรทางการศึกษา
1. การทำ CPR และช่วยเหลือคนหมดสติ
เมื่อพบผู้หมดสติ ไม่หายใจหรือหายใจเฮือก:
- ตรวจสอบความปลอดภัยของสถานที่
- ปลุกเรียกและดูการหายใจ
- โทรเรียกรถพยาบาล 1669 และขอเครื่อง AED
- กดหน้าอกตรงกลางกระดูกหน้าอก ลึก 5-6 ซม. ความเร็ว 100-120 ครั้ง/นาที
- ทำต่อเนื่องจนกว่าทีมกู้ชีพจะมาถึง
2. วิธีช่วยคนสำลักอาหาร (Heimlich)
เมื่อสิ่งแปลกปลอมอุดกั้นทางเดินหายใจ พูดไม่ได้ เอามือกุมคอ:
- ยืนซ้อนด้านหลังผู้ป่วย โอบแขนรอบเอว
- กำมือข้างหนึ่ง วางด้านนิ้วโป้งเหนือสะดือใต้ลิ้นปี่
- ใช้มืออีกข้างจับมือที่กำไว้แล้วกระตุกเข้าหาตัวและขึ้นบนอย่างรวดเร็ว
- ทำซ้ำ 5 ครั้ง จนกว่าสิ่งแปลกปลอมจะหลุดออกมา
3. โรคลมแดด (Heatstroke)
อาการตัวร้อนจัดแต่ไม่มีเหงื่อออก หน้ามืด เพ้อ หมดสติ:
- รีบพาผู้ป่วยเข้าที่ร่ม อากาศถ่ายเทสะดวกทันที
- คลายเสื้อผ้าให้หลวม ยกขาสูงเล็กน้อย
- ใช้ผ้าชุบน้ำเย็นเช็ดตัว เน้นบริเวณซอกคอ รักแร้ ขาหนีบ
- เปิดพัดลมเป่าระบายความร้อน
- รีบส่งห้องพยาบาลหรือโรงพยาบาลทันที
4. เลือดกำเดาไหล ปฐมพยาบาลให้ถูกวิธี
สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ:
- สิ่งที่ถูก: ให้นั่งตัวตรง โน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย
- สิ่งที่ถูก: บีบปีกจมูกทั้งสองข้างเข้าหากันแน่นๆ นาน 5-10 นาที หายใจทางปาก
- สิ่งที่ถูก: ประคบเย็นบริเวณดั้งจมูกและหน้าผาก
- ข้อห้าม: ห้ามเงยหน้าเด็ดขาด เพราะเลือดจะไหลลงคอสำลักได้
5. ข้อเท้าแพลง ฟกช้ำ (หลักการ R.I.C.E.)
เมื่อเกิดอุบัติเหตุจากการเล่นกีฬา:
- R - Rest: พักการใช้งานข้อที่บาดเจ็บทันที
- I - Ice: ประคบเย็นครั้งละ 15-20 นาที เพื่อลดการบวม
- C - Compression: พันผ้ายืด Elastic Bandage ประคองไว้
- E - Elevation: ยกส่วนที่บาดเจ็บให้สูงกว่าระดับหัวใจ
6. ข้อควรระวังในการใช้ยาในโรงเรียน
เพื่อความปลอดภัยของนักเรียน:
- แจ้งครูพยาบาลทุกครั้งเรื่อง การแพ้ยาและโรคประจำตัว
- พาราเซตามอล รับประทานห่างกันอย่างน้อย 4-6 ชั่วโมง ห้ามกินเกินขนาด
- ยาแก้แพ้ (CPM) อาจทำให้ง่วงซึม หลีกเลี่ยงการเรียนวิชาปฏิบัติการเครื่องจักร
- ห้ามแบ่งยาของเพื่อนมารับประทานเองโดยเด็ดขาด