สาระน่ารู้สุขภาพและการปฐมพยาบาลเบื้องต้น

คู่มือการปฐมพยาบาลและการดูแลสุขภาพสำหรับนักเรียน ครู และบุคลากรทางการศึกษา

1. การทำ CPR และช่วยเหลือคนหมดสติ

เมื่อพบผู้หมดสติ ไม่หายใจหรือหายใจเฮือก:

  1. ตรวจสอบความปลอดภัยของสถานที่
  2. ปลุกเรียกและดูการหายใจ
  3. โทรเรียกรถพยาบาล 1669 และขอเครื่อง AED
  4. กดหน้าอกตรงกลางกระดูกหน้าอก ลึก 5-6 ซม. ความเร็ว 100-120 ครั้ง/นาที
  5. ทำต่อเนื่องจนกว่าทีมกู้ชีพจะมาถึง
2. วิธีช่วยคนสำลักอาหาร (Heimlich)

เมื่อสิ่งแปลกปลอมอุดกั้นทางเดินหายใจ พูดไม่ได้ เอามือกุมคอ:

  1. ยืนซ้อนด้านหลังผู้ป่วย โอบแขนรอบเอว
  2. กำมือข้างหนึ่ง วางด้านนิ้วโป้งเหนือสะดือใต้ลิ้นปี่
  3. ใช้มืออีกข้างจับมือที่กำไว้แล้วกระตุกเข้าหาตัวและขึ้นบนอย่างรวดเร็ว
  4. ทำซ้ำ 5 ครั้ง จนกว่าสิ่งแปลกปลอมจะหลุดออกมา
3. โรคลมแดด (Heatstroke)

อาการตัวร้อนจัดแต่ไม่มีเหงื่อออก หน้ามืด เพ้อ หมดสติ:

  1. รีบพาผู้ป่วยเข้าที่ร่ม อากาศถ่ายเทสะดวกทันที
  2. คลายเสื้อผ้าให้หลวม ยกขาสูงเล็กน้อย
  3. ใช้ผ้าชุบน้ำเย็นเช็ดตัว เน้นบริเวณซอกคอ รักแร้ ขาหนีบ
  4. เปิดพัดลมเป่าระบายความร้อน
  5. รีบส่งห้องพยาบาลหรือโรงพยาบาลทันที
4. เลือดกำเดาไหล ปฐมพยาบาลให้ถูกวิธี

สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ:

  • สิ่งที่ถูก: ให้นั่งตัวตรง โน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย
  • สิ่งที่ถูก: บีบปีกจมูกทั้งสองข้างเข้าหากันแน่นๆ นาน 5-10 นาที หายใจทางปาก
  • สิ่งที่ถูก: ประคบเย็นบริเวณดั้งจมูกและหน้าผาก
  • ข้อห้าม: ห้ามเงยหน้าเด็ดขาด เพราะเลือดจะไหลลงคอสำลักได้
5. ข้อเท้าแพลง ฟกช้ำ (หลักการ R.I.C.E.)

เมื่อเกิดอุบัติเหตุจากการเล่นกีฬา:

  • R - Rest: พักการใช้งานข้อที่บาดเจ็บทันที
  • I - Ice: ประคบเย็นครั้งละ 15-20 นาที เพื่อลดการบวม
  • C - Compression: พันผ้ายืด Elastic Bandage ประคองไว้
  • E - Elevation: ยกส่วนที่บาดเจ็บให้สูงกว่าระดับหัวใจ
6. ข้อควรระวังในการใช้ยาในโรงเรียน

เพื่อความปลอดภัยของนักเรียน:

  • แจ้งครูพยาบาลทุกครั้งเรื่อง การแพ้ยาและโรคประจำตัว
  • พาราเซตามอล รับประทานห่างกันอย่างน้อย 4-6 ชั่วโมง ห้ามกินเกินขนาด
  • ยาแก้แพ้ (CPM) อาจทำให้ง่วงซึม หลีกเลี่ยงการเรียนวิชาปฏิบัติการเครื่องจักร
  • ห้ามแบ่งยาของเพื่อนมารับประทานเองโดยเด็ดขาด